Herstel van wetlands: sleutel in de strijd tegen stikstof
én voor een veerkrachtige Scheldevallei
Recent Europees onderzoek van het Joint Research Centre (JRC) toont aan dat het herstellen van wetlands en overstromingsvlaktes langs rivieren een enorm positieve impact heeft op de waterkwaliteit. Zonder deze ‘natuurlijke filters’ zou de stikstofvervuiling die rivieren naar zee afvoeren 25% hoger liggen. Dat is een belangrijk inzicht voor Vlaanderen, waar stikstof een hardnekkig probleem vormt. Ook in Nationaal Park Scheldevallei spelen wetlands een cruciale rol in het zuiveren van water én het versterken van onze natuur.
Wanneer meststoffen uitspoelen naar rivieren zoals de Schelde, ontstaat eutrofiëring: een overbemesting van het water. Het gevolg? Algenbloei, zuurstoftekort, vissterfte en problemen met drinkwater. België dreigt hierdoor de Europese doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water te missen.
Wetlands: de nieren van ons landschap
Wetlands – denk aan moerassen, slikken en schorren, veengebieden en natte graslanden – werken als natuurlijke waterzuiveraars. Bacteriën in de bodem zetten schadelijke nitraten om in onschadelijk stikstofgas, dat verdwijnt in de lucht. Vooral in landbouwgebieden dicht bij rivieren is het herstel van wetlands een gamechanger: daar kan tot 30% van de lokale stikstofbelasting worden weggenomen.
Wetlands zijn niet alleen nuttig voor proper water. Het zijn ook natuurlijke sponzen: ze houden water vast bij hevige regen en geven het langzaam vrij tijdens droogte. Dat maakt ze onmisbaar in tijden van klimaatverandering. Bovendien slaan ze koolstof op in hun bodems en creëren leefgebieden voor zeldzame soorten zoals roerdomp, porseleinhoen en woudaap.
Foto (c) K. Buysse
Nationaal Park Scheldevallei: een mozaïek van natte natuur
Nationaal Park Scheldevallei is rijk aan wetlands. In de winter staan deze gebieden onder water, in de zomer zakt het grondwaterpeil. Je vindt er een variatie van open water, rietlanden, elzenbroekbossen en natte graslanden. Deze zones zijn niet alleen belangrijk voor waterzuivering, maar ook voor biodiversiteit: vissen, amfibieën, libellen en weidevogels voelen zich hier thuis. Daarnaast hebben wetlands een cultuurhistorische waarde. Drassige graslanden werden eeuwenlang gebruikt als graasweide of hooiland en zijn vaak omzoomd met sloten, poelen en kwelzones.
Foto (c) Vilda
Sigmaplan en Wetlandplan: samen sterk
Het onderzoek bevestigt dat klassieke maatregelen, zoals de Nitraatrichtlijn, niet volstaan. Het herstel van moerassen en rivieroevers is een noodzakelijke aanvulling. Binnen het Sigmaplan worden langs de Schelde nieuwe moerasgebieden aangelegd, waardoor grote aaneengesloten leefgebieden ontstaan. Ook Natuurpunt zet met het Wetlandplan volop in op herstel: tegen 2027 wil de organisatie 1.500 hectare natte natuur herstellen. Dat gebeurt door drainage te dempen, waterpeilen te verhogen en nutriënten te verwijderen. Zo dragen natuurdoelstellingen bij aan bredere maatschappelijke uitdagingen, zoals het Vlaams stikstofbeleid.
Kortom: het herstel van wetlands is niet alleen een oplossing voor stikstofvervuiling, maar ook een investering in klimaatbestendigheid, biodiversiteit en cultuurhistorie. In Nationaal Park Scheldevallei zie je vandaag al hoe deze aanpak werkt: natte natuur als bondgenoot voor een gezonde toekomst.
Gebaseerd op een artikel van Robin Verachert (Natuurpunt Beleid Water)